Pałac w Lubostroniu


Powrót do strony głównej

Na północno-wschodnim pograniczu Pałuk, w odległości 5 km na południe od miasteczka Łabiszyn, z dala od uczęszczanych szlaków znajduje się jeden z najcenniejszych i najlepiej zachowanych klascystycznych zespołów rezydencjonalnych w Polsce


Pałac w Lubostroniu

Obecny wygląd Pałacu w Lubostroniu


Rezydencja Skórzewskich powstała na terenie folwarku Piłatowo, należącego do klucza dóbr łabiszyńskich, które w roku 1764 od ówczesnych właścicieli Gembickich kupił generał wojsk koronnych Franciszek Skórzewski, powiększając w ten sposób swoje dobra szubińskie i margonońskie. W posiadaniu Skórzewskich pozostały aż do roku 1939.

Po roku 1787 Fryderyk Skórzewski, syn Franciszka i Marianny z Ciecierskich, przystąpił do zakładania na obszarze folwarku Piłatowo obszernej rezydencji, której w 1800 r. nadano nową nazwę Lubostroń nawiązującą do położenia rezydencji w miejscu "ustronnem a lubem".

Projektantem zespołu architektonicznego w Lubostroniu został znany architekt doby Stanisława Poniatowskiego - Stanisław Zawadzki (1743-1806), który po III rozbiorze Polski, pawdopodobnie w latach 1795-1800 przebywał w Wielkopolsce (ówczesnych Prusach Południowych), gdzie zaprojektował pałące w Śmiełowie i Dobrzycy.

Projektując pałac lubostroński Zawadzki posłużył się wzorem słynnej budowli architekta włoskiego Andrea Palladio (1510-1580) - Villa Rotonda w pobliżu Vicenzy.


Villa Rotonda

Villa Rotonda w pobliżu Vicenzy


Pałac wzniesiony został jako budynek dwukondygnacyjny (obejmujący wysoki parter i mezzanino) na rzucie kwadratu, z salą rotundową pośrodku, która przechodząc przez obie kondygnacje wznosi się tamburem krytym kopułą ponad dach pałącu. Kopuła jest zwieńczona figurą Atlasa dźwigającego glob ziemski (dzieło rzeźbiarza Włądysława Marcinkowskiego z końca XIX wieku). Od frontu pałac posiada wysunięty przed lico budynku portyk, do budowy którego użyto kamiennych baz i głowic przeznaczonych pierwotnie do niezrealizowanego w Warszawie kościoła Opatrzności Bożej.

Czas budowy pałacu zamknąć można w latach 1795-1800, przy czym prace nad dekoracją wnętrz trwały zapewne do 1806 r. Pracował w Lubostroniu ten sam zespół artystów co w Dobrzycy i Śmiełowie: malarze Antoni i Franciszek Smuglewiczowie oraz rzeźbiarz Ceptewicz. W portal główny pałacu wkomponowana jest tablica z dewizą fundatora - cytatem z Georgik Wergilego: "Hic secura quies et necesia fellare vita" - Tu bezpieczeństwo przed niebezpieczeństwami życia. Na fryzie tympanonu portyku umieszczono napis: "Sibi amicitiae et posteris" - Sobie, przyjaciołom i potomnym."

Wystrój sali rotundowej skłania do wniosku, że fundator chciał stworzyć monumentalne wnętrze, w którym umieściwszy szereg przedstawień nawiązujących do znanych wydarzeń, mógłby upamiętnić wypadki z dziejów narodowych. Rotunda ozdobiona jest czterema płaskorzeźbami, przedstawiającymi klęski poniesione przez Krzyżaków pod Płowcami i pod Koronowem, nadanie przw mistrzowi wielkiego zakonu krzyżackiego przez Jadwigę w Inowrocławiu oraz matkę Fryderyka Mariannę Skórzewską przekazującą Fryderykowi Wielkiemu plan budowy kanału

Interpretacja tych wydarzeń bywa różna, nie ulega jednak wątpliwości, że wyraźnie nastąpiło skoncentrowanie się na problematyce stosunków polsko - niemieckich, zarówno antagonistycznych, jak i pokojowych. Cała wymowa tego programu w ówczesnej sytuacji porozbiorowej wyrażała zapewne chęć ukazania Polski jako równorzędnego partnera Prus w dziele cywilizacji.

Oprócz pałacu powstała oficyna, utrzymana również w formach klasycystycznych, a na początku XIX wieku według projektu Zawdzkiego powstał zespół budynków stajni i wozowni.


Oficyna

Aktualany wygląd oficyny


stajnia i wozownia

Obecny wygląd budynku stajni i wozowni - aktualnie Restauracja "Pałacowa""


O szczególnej wartości zespołu decyduje rozległa kompozycja przestrzenna. Piękny, o zróznicowanej rzeźbie, krajobraz naturalny Lubostronia był wymarzonym miejscem do założenia krajobrazowego parku.

W obrębie szerokiej kompozycji przestrzennej znalazły się łąki doliny Noteci, przyległe pola, lasy i zabudowania folwarczne. W zespole zbiegają się liczne aleje prowadzące do leśniczówki, na folwark, na łąki oraz pobliskie pola. Stojący na wzniesieniu pałac dominuje nad całą okolicą. Wszystkie znajdujące się na terenie parku budowle mają uzasadnienie funkcjonalane zgodnie z zasadą oszczędności form. Czytelna i przejrzysta kompozycja przestrzenna podkreśla harmonię tego miejsca. Lubostroń stanowi jedno z najwartościowszych założeń krajobrazowych okresu klasycyzmu, co cgodnie stwierdzają wszyscy znawcy sztuki ogrodów.


Powrót do strony głównej